Hoe vertaal je het kakofonische geschreeuw van deelnemers aan de Jerry Springer Show? Wat doe je met een Engelse woordgrap? Ondertitels op televisie zijn vaak aanleiding voor irritatie. Eindelijk mogen kijkers nu laten zien dat ze het beter kunnen. Aflevering 17 van een serie over het ondertitelen van tv-programma's.

'Wel een beetje heel weinig tekens voor twee zulke mooie zinnen. Op die manier gaat een groot deel van de originele tekst verloren', vond Christian Brunen. Wouter van den Berg schreef: 'Niks blijft over van het kleurrijke, typisch Amerikaanse taalgebruik als je maar twee maal 38 tekens hebt.' Vele bezoekers van de kersverse Ondertitelaar!-site op internet konden niet geloven dat 'We should have gotten his ID when we stopped him./-Dollars to doughnuts, this Shelley ran into a friend and she is hitting the buffalo wings at some happy hour now', samengevat moest worden in één ondertitel van twee regels die elk maar 38 tekens mochten tellen. Tsja, New Yorkse politieagenten die met elkaar een zaak doorspreken, willen nogal eens ratelen.

En dan moest deze passage ook nog in goed Nederlands worden omgezet. Vooral voor de eerste zin bleek dat voor de meeste inzenders een moeilijke opgave. Niet-correcte vertalingen voor 'we should have gotten his ID' waren bijvoorbeeld: 'we hadden zijn ID moeten vragen', 'we hadden zijn identificatie moeten afnemen' en 'we hadden hem moeten identificeren'.

Hoe krap de ruimte ook is, 'identificatie' kan niet worden gebruikt als synoniem voor 'identiteitsbewijs'. Ook de afkorting ID is niet gangbaar in het Nederlands. En bij 'iemand identificeren' denk je toch in de eerste plaats aan een lijk. Wel goed: 'z'n gegevens nagaan', 'naar z'n legitimatie vragen', 'hem natrekken', 'z'n papieren checken', 'z'n identiteit vaststellen', en varianten.

Met zin twee was meer mogelijk. 'Hit the buffalo wings' moet iets betekenen als 'aan de boemel gaan', 'de hort op zijn', 'de beest uithangen'. Wat ook kan: 'Feesten', 'pimpelen', 'in de kroeg zitten'. En door het 'ran into a friend' is zelfs 'op stap met een vriendin' een adequate vertaling, zij het wel erg braaf.

Het vierkoppige team van AVailable-eindredacteuren dat zich over de inzendingen heeft gebogen, koos voor: 'We hadden z'n papieren moeten vragen./-Die meid hangt nu ergens de beest uit.' Deze winnende titel is van Jaap Sietse Zuierveld, die vorige week ook al nummer 1 was met zijn Tatort-vertaling. Ondertitelaar! miste bij deze oplossing het relativerende aspect in de tweede zin, dat veel andere inzenders wel hadden overgebracht - door een bijwoordje als 'vast' of 'gewoon' toe te voegen, of door de zin te beginnen met 'Ach', 'Och', 'Mooi dat. . .' of 'Wedden dat' - maar de eindredactie was van mening dat dit niet noodzakelijk was.

Een ervaren freelance-televisievertaler verdient met dit gepriegel op de vierkante millimeter 1,50 gulden per titel. Dat loopt niet over, maar voor ondertitelbedrijven is het soms nauwelijks op te brengen. Enige dagen geleden werd bekend dat AVailable Vertaling & Ondertiteling binnenkort ophoudt te bestaan.

Volgens bedrijfsleider Ron van Broekhoven hebben te weinig zenders geld over voor kwaliteit. Wie weet beschikken de (commerciële) tv-bazen over geheime informatie die zegt dat het voor de kijkcijfers uiteindelijk niets uitmaakt of een programma goed of slecht is ondertiteld. Zoals literaire uitgevers weten dat bepaalde Amerikaanse bestsellers altijd wel lopen, hoe belabberd ook vertaald.

Zo stond er in de De Celestijnse belofte, de new age-hit van een paar jaar geleden, onder meer de volgende dialoog: 'Dit is de vriend over wie ik je vertelde, de man die vermoord is./'Wat is er met hem gebeurd?'/-'Hij is vermoord.' Een dergelijke domme misser is op tv bijna niet voor te stellen. Zelfs al zou de ondertitelaar een black-out hebben en even vergeten zijn dat 'to be killed' behalve 'vermoord worden' ook 'omkomen' kan betekenen, dan is er, anders dan bij de meeste uitgevers, altijd nog de eindredactie als buffer. Nog wel.

Deze week een vertaalopdracht uit de ziekenhuisserie ER (aflevering 'Greene with Envy', uitzending 15 december).

Een dialoog tussen dr. Gabe Lawrence en John Carter over een patiënt die met hoofdletsel is binnengebracht, begint zo:

Lawrence: 'Mr Ulman is kort bewusteloos geweest. Welke reflex wijst ook alweer op een verhoogde schedeldruk?'

Carter: 'Een verwijde pupil?'

Lawrence: 'Nee. Goed opletten.'

En dan vervolgt Lawrence:

'I scratch the thenar eminence. And I look for ipsilateral contractions of the muscles of the chin.'

Vertaal deze Engelse zin in maximaal 76 tekens, inclusief spaties en leestekens. Ondertitelaar! stuurt de beste oplossingen naar de eindredactie van de NOB-vertaalafdeling, die beslist welke titel wordt gebruikt.

Copyright: Kooijman & vd Meulen