Well get
back in your box.
De ondertitelaar balanceert altijd tussen accuratesse en concessie. Daarmee bedoel ik dat we enerzijds dienen te ‘vertalen’, rekening houdend met stijl, register enzovoort, en anderzijds alleen hoeven te verduidelijken, met als gevolg dat er nooit helemaal ‘staat wat er wordt gezegd’. Bekend voorbeeld is de ‘3rd floor’, waarbij je het als ondertitelvertaler nooit goed doet. Als je ondertitels maakt bij een film die begin 1900 speelt, kun je natuurlijk simuleren dat je ondertitels ook uit 1900 komen. Maar hoe ver ga je hierin, en weet je eigenlijk wel hoe de mensen in 1900 precies spraken? De ondertitelaar twijfelt over ‘je’ en ‘u’, maar niet over ‘mensch’ en ‘mens’. In feite ga je uit van wat de gemiddelde kijker zich nog denkt te kunnen herinneren van het taalgebruik in die periode. ‘Get back in your box’ zou ik in dit geval vertalen met Houdt u zich dan gedeisd, mits in de hele vertaling consequent met omgangsvormen is omgesprongen.
Over ik ga ervoor: Hetzelfde geldt m.i. voor ‘wat als…’ en ‘de beste ooit’. Nog steeds niet door elke taalgebruiker geaccepteerd, maar wel schering en inslag, ook in toonaangevende dagbladen.
Het is lastig voor een ondertitelaar om te bepalen wanneer hij een nog maar half ingeburgerde uitdrukking of term mag gaan gebruiken. Je moet op een gegeven moment ‘mee’, maar wanneer is dat moment gekomen? Lastig.
Over Are you a relative. Ik zou (ondanks de lengte) voor de eerste oplossing kiezen om ambiguïteit te vermijden. Je kunt de laatste twee oplossingen namelijk ook lezen als ‘ik ben familie van de buren’. Dat zal niet iedere taalgebruiker doen, maar in een detectiveserie zit het hem in de details, ook onder in beeld, nietwaar?
Het tweede voorbeeld van ambiguïteit (Die jongen had ‘m om) vind ik niet zo sterk, tenzij deze ondertitel echt de eerste is van het gesprek en de kijker nog niet weet dat het om een ring gaat. Ik kan me niet voorstellen dat je dit verkeerd leest, temeer daar ‘hem om hebben’ duidt op een beschonken toestand die kan worden afgeleid uit gedrag en misschien een kegel. Een dode heeft hem niet om, die had hem hooguit om voordat hij overleed. Als je snapt wat ik bedoel.
Over ik ben hier naar school geweest: Als een ouder iemand in de VS zegt dat hij naar school gaat, dan gaat hij studeren. School is middelbaar of basis (of kleuter). Maar hoe ver moet je hierin gaan? Mij is opgevallen dat jongeren die een HBO-opleiding doen (spreek je dan nog wel van studeren??), het over ‘naar school gaan hebben’. Strikt genomen zou je een undergraduate student in de VS – immers volgens de instanties equivalent aan een HBO- of bachelorsopleiding alhier – naar ‘school’ moeten laten gaan. Toch maar niet doen, lijkt me. Het gaat in ondertitels helaas wel vaak fout…
Over you’d tell me… enz.. Ik zou zelf kiezen voor: ‘Anders zou je het zeggen, hè?’, maar ik weet natuurlijk niet welke titel eraan voorafgaat.
Over onvertaalbaar. Zijn de namen nodig? Anders heb je meer mogelijkheden.
Ron van Broekhoven
6-10-2004